Müsəlman

Müsəlman kəlməsi İslamı qəbul edən və İslam dininə iman gətirən insana aid edilir. Ötən dərslərdə qeyd etdiyimiz kimi, İslam etiqadının əsasları Üsulid-din adlanır. İnsan bu əsasları qəbul edərək İslama daxil olur və özünü Allahın iradəsinə təslim edir. İslamı qəbul edən şəxsin müsəlmanlığını ifadə edən ən əsas etiqadi ifadə: «Lə iləhə illəllah, Muhəmmədun rəsulullah» — yəni «Allahdan başqa ilah yoxdur və Məhəmməd Allahın elçisidir» kəlməsidir. Bu ifadələrə Kəlmeyi-teyyibə deyilir.

Bu məna daha geniş şəkildə Kəlimeyi-şəhadət formasında belə ifadə olunur: «Əşhədu ən lə iləhə illəllah və əşhədu ənnə Muhəmmədən rəsulullah» — «Şəhadət verirəm ki, Allahdan başqa ilah yoxdur və şəhadət verirəm ki, Məhəmməd Allahın elçisidir».

İnsan bu həqiqəti səmimi qəlbdən qəbul edib etiraf etməklə İslamın əsas etiqadını ifadə etmiş olur. Bu ifadələrə Kəlimeyi-şəhadət, yaxud Kəlimeyi-tövhid də deyilir. Xalq arasında bunlar insanın əvvəlki küfr və şirk etiqadından ayrılıb tövhid və İslam etiqadına keçməsini ifadə etdiyi üçün paklıq-teyyibə kəlmələri kimi də izah edilir.

İslam Peyğəmbərinin insanları İslama dəvətində tövhid kəlməsi mühüm başlanğıc nöqtəsi olmuşdur. Rəvayətlərdə Peyğəmbərin insanları «Lə iləhə illəllah» deməyə və Allahın təkliyini qəbul etməyə çağırdığı bildirilir. Bu baxımdan tövhid kəlməsi İslam etiqadının əsas başlanğıc ifadəsidir.

Bu iki əsas məna — Allahın təkliyinin qəbul edilməsi və Məhəmmədin Allahın elçisi olduğunun təsdiqlənməsi — İslam etiqadının təməlini ifadə edir. Başqa sözlə, insan əvvəlcə kimə iman etdiyini və həmin imanın ona hansı ilahi rəhbərlik vasitəsilə çatdığını qəbul edir.

Lakin burada mühüm bir məsələni nəzərə almaq lazımdır. İnsan İslamın əsaslarına, yəni Üsulid-dinə, kor-koranə və məcburiyyət altında deyil, şüurlu, səmimi və könüllü şəkildə iman gətirməlidir. İslam etiqadında iman sadəcə dildə müəyyən sözləri söyləməkdən ibarət deyil. İnsan həmin sözlərin mənasını anlamalı və onların ifadə etdiyi həqiqəti qəlbən qəbul etməlidir.

Xüsusilə Üsulid-dinin prinsipləri insanın düşünərək, araşdıraraq və dəlil-sübut əsasında qəbul etməli olduğu etiqadi məsələlərdir. İnsan Allahın varlığı və birliyi, ilahi ədalət, peyğəmbərlik, imamət və axirət haqqında düşünməli, bu məsələlərə dair özü üçün məntiqi və etiqadi əsaslar formalaşdırmalıdır.

Bu baxımdan İslamda təqlid ilə etiqad məsələsi arasında fərq qoyulur. İnsan füruid-dinə və əməli məsələlərdə alimə müraciət edə bilər, lakin etiqadın əsaslarını yalnız başqasının sözünü təkrarlamaqla deyil, anlayaraq və dərk edərək qəbul etməsi mühümdür.

Beləliklə, insan Üsulid-dinə iman gətirib, bu imanı səmimi şəkildə qəbul etdikdən və İslamı qəbul etdiyini şəhadət kəlməsi ilə ifadə etdikdən sonra, onun qarşısında dinin praktik və əməli tərəfi başlayır. Burada ötən dərsimizdə öyrəndiyimiz Füruid-din anlayışı meydana çıxır.

Üsulid-din — insanın nəyə inanmalı olduğunu, Füruid-din isə bu inancın həyatda necə yaşanmalı olduğunu göstərir. Yəni iman yalnız insanın daxilində qalan bir düşüncə deyil. Həqiqi iman insanın ibadətində, əxlaqında, davranışında və ictimai münasibətlərində özünü göstərməlidir.

Buna görə insan İslamı qəbul etdikdən sonra onun üçün dinin əməli və praktiki hökmlərinə riayət etmək məsuliyyəti yaranır. Namaz, oruc, xüms, zəkat, həcc və digər şəri hökmlər artıq insanın dini həyatının praktik tərəfini təşkil edir.

Deməli, müsəlman olmaq yalnız «mən müsəlmanam» demək deyil. Müsəlman olmaq Allahın birliyini qəbul etmək, Onun göndərdiyi Peyğəmbərə iman gətirmək, bu imanı qəlbən təsdiq etmək və sonrakı mərhələdə həmin imanı əməllərlə həyata keçirməkdir.